Çocuğunuz okuldan eve eskisinden daha sessiz, isteksiz ya da huzursuz mu dönüyor? Sabahları okula gitmek istemiyor, teneffüsleri anlatmaktan kaçınıyor ya da “Ben zaten yapamıyorum” gibi cümleler mi kuruyor? Bu davranışların arkasında yalnızca derslerdeki zorlanma değil, okulda yaşanan akran zorbalığı da olabilir. Akran zorbalığına uğrayan çocuk çoğu zaman yaşadıklarını doğrudan anlatmaz, değişimi davranışlarıyla gösterir.
Öğrenme güçlüğü olan çocuklar bu konuda daha dikkatli izlenmeyi hak eder. Arkadaşlarından yavaş okumak, yazarken zorlanmak, sorulara geç yanıt vermek ya da yönergeyi anlamak için daha fazla zamana ihtiyaç duymak, sınıfta herkesin gördüğü farklılıklardır. Bu farklılıklar bazı akranlar için alay, lakap ve dışlama bahanesine dönüşebilir.
Bu yazıda öğrenme güçlüğü ile akran zorbalığı arasındaki ilişkiyi, zorbalığı şakalaşmadan ayırmanın yollarını, evde fark edilebilecek işaretleri ve okulla birlikte atılacak adımları ele alıyoruz. Amacımız suçlu aramak değil, çocuğun okulda yeniden güvende hissetmesine yardım etmek.
İçindekiler
- Öğrenme Güçlüğü ve Akran Zorbalığı Arasındaki İlişki
- Akran Zorbalığı Nedir? Her Şakalaşma Zorbalık mıdır?
- Akran Zorbalığına Uğrayan Çocuk Nasıl Anlaşılır?
- Akran Zorbalığı Öğrenme Sürecini Nasıl Etkiler?
- Çocuğum Okulda Zorbalığa Uğruyor: Ne Yapmalıyım?
- Öğrenme Güçlüğü Olan Çocuğa Nasıl Bir Eğitim Desteği Sunulmalı?
- Çocuğunuzun Başarısını Arkadaşlarının Performansıyla Ölçmeyin
- Sıkça Sorulan Sorular
- Kaynaklar
Öğrenme Güçlüğü ve Akran Zorbalığı Arasındaki İlişki
Her çocuk öğrenme sürecinde farklı bir hız ve yöntemle ilerler. Bazı çocuklar okumayı daha geç akıcı hale getirir, bazıları ise yazılı anlatımda, matematiksel işlemlerde ya da okuduğunu anlamada zorlanır. Bu farklılıklar çocuğun zeka düzeyini göstermez. Öğrenme güçlüğü, beynin bilgiyi işleme biçimindeki bir farklılıktır.
Disleksi, disgrafi ve diskalkuli gibi özgül öğrenme güçlüklerinin nasıl fark edildiğini öğrenme güçlüğü nedir sorusunu yanıtladığımız yazıda ayrıntılı anlattık. Burada odaklandığımız konu, bu farklılıkların okulun sosyal ortamında nasıl görünür hale geldiğidir.
Okulda akademik performans sürekli göz önündedir. Sesli okuma, tahtaya kalkma, süreli yazılar ve grup çalışmaları, çocuğun zorlandığı alanı arkadaşlarının önüne serer. Akran kıyaslaması zaten çocuğu yıpratırken bu görünürlük, bazı akranlar için alay konusu olabilir.
Sınıfta Görünür Olan Farklılıklar
Aşağıdaki tablo, okuma güçlüğü, yazma ve matematik alanındaki farklılıkların sınıfta nasıl görünebildiğini ve hangi tepkilere dönüşebildiğini özetler.
| Öğrenme farklılığı | Sınıfta nasıl görünür? | Zorbalığa dönüşebilen tepki |
|---|---|---|
| Okumada zorlanma | Sesli okurken takılır, kelimeleri yanlış söyler | Okuyuşunun taklit edilmesi, “hececi” gibi lakaplar |
| Yazmada zorlanma | Yavaş ve okunması zor yazar, defteri karışık görünür | Defterinin başkalarına gösterilip gülünmesi, küçümseme |
| Matematikte zorlanma | Basit işlemleri parmakla yapar, soruyu geç çözer | “Bunu bile bilmiyor” gibi başarısız olduğunu vurgulayan sözler |
| Yönergeyi geç kavrama | Ne yapacağını yeniden sorar, işe geç başlar | “Yine anlamadı” tepkisi, oyundan çıkarılma |
| Yavaş çalışma temposu | Etkinliği arkadaşlarından sonra bitirir | Grup çalışmasına alınmama, grubun düşük puanından sorumlu tutulma |
Özellikle yönergeleri takip etmekte zorlanan çocuklar, oyunların kurallarını geç kavradığı için grup oyunlarının dışında kalabilir. Bu davranışlar zamanla çocuğun kendini yetersiz hissetmesine, arkadaşlarından uzaklaşmasına ve okula karşı olumsuz bir tutum geliştirmesine yol açabilir.
Sosyal Beceriler ve Kendini İfade Etme
Öğrenme güçlüğü olan çocukların bir kısmı dil ve iletişim alanında da zorlanabilir. Şakayı geç anlamak, hızlı akan bir sohbete katılamamak ya da kendini savunacak kelimeleri o anda bulamamak, çocuğu sınıfta daha kolay hedef haline getirebilir. Bu yüzden akran zorbalığına uğrayan çocuk, olay anında çoğu zaman susmayı ya da gülüp geçiştirmeyi seçer.
Akın ve İlker (2025), 13 ile 16 yaş arasındaki öğrenme güçlüğü olan 219 öğrenciyle yaptıkları çalışmada sosyal duygusal öğrenme becerilerinin zorbalığa maruz kalmayı yordadığını bulmuştur. Aydemir (2024) de iş birliği becerisi ile zorbalığa maruz kalma arasında ters yönde bir ilişki saptamıştır. Bu sonuçlar bir ilişkiyi gösterir, suçu çocuğa yüklemez. Ancak sosyal becerileri desteklemenin koruyucu bir adım olabileceğini düşündürür.
Araştırma ne diyor?
Denizli’de kaynaştırma ortamında okuyan, özgül öğrenme güçlüğü olan 191 öğrenciyle yapılan bir çalışmada öğrencilerin yaklaşık üçte biri (%31,44) akran zorbalığına maruz kalmıştır. Dışlama ve sözel zorbalık en çok öne çıkan türlerdir, en sık bildirilen davranışlar ise sataşma ve oyuna almamadır. İlkokuldaki öğrenciler ortaokuldakilere göre daha fazla dışlanmıştır (Aydemir, 2024). Bu bulgu, desteğin ilk sınıflarda başlamasının ve erken müdahale anlayışının önemini de gösterir.
Akran Zorbalığı Nedir? Her Şakalaşma Zorbalık mıdır?
Akran zorbalığı, çocuklar arasında yaşanan, kasıtlı, tekrar eden ve taraflar arasında bir güç dengesizliği içeren zarar verici davranışlardır. Zorbalık yalnızca itme ya da vurmadan oluşmaz. Sözle, dışlayarak ve dijital ortamda da yapılabilir.
Her anlaşmazlık zorbalık değildir. İki arkadaşın oyun sırasında tartışması, bir kez söylenmiş kırıcı bir söz ya da karşılıklı şakalaşma, çocukluğun olağan parçalarıdır. Ayrım yaparken aşağıdaki ölçütlere bakmak işinizi kolaylaştırır.
| Ölçüt | Olağan çatışma veya şaka | Akran zorbalığı |
|---|---|---|
| Niyet | Kazara olur ya da iki taraf da eğlenir | Karşıdakini üzmek, küçük düşürmek amaçlanır |
| Tekrar | Tek seferliktir, kısa sürede geçer | Aynı çocuğa defalarca yapılır |
| Güç dengesi | Taraflar birbirine denktir | Bir taraf daha güçlü, kalabalık ya da sınıfta daha sözü geçendir |
| Sonrası | Özür dilenir, oyun devam eder | Çocuk uzak durmaya, saklanmaya başlar |
| Çocuğun hissi | Kısa süreli kırgınlık | Korku, utanç ve çaresizlik |
Öğrenme güçlüğü olan çocuklarda güç dengesizliği bazen sınıftaki akademik başarıdan doğar. Sınıfta “hızlı okuyanlar” ve “yavaş okuyanlar” gibi görünmez bir sıralama oluşursa, zorlanan çocuk bu sıralamanın en altına itilebilir. Davranış tekrarlıyor, çocuğa zarar veriyor ve bir güç dengesizliği içeriyorsa dikkatle ele alınmalıdır.
Akran Zorbalığı Türleri ve Öğrenme Güçlüğündeki Görünümü
Akran zorbalığına uğrayan çocuk bu türlerin birden fazlasıyla aynı dönemde karşılaşabilir. Aşağıdaki tablo, her türün öğrenme güçlüğü olan çocuklarda nasıl görünebildiğini örneklerle gösterir.
| Tür | Nasıl yapılır? | Öğrenme güçlüğü olan çocukta örnek |
|---|---|---|
| Sözel zorbalık | Alay etme, lakap takma, taklit etme, aşağılayıcı sözler | Okurken takıldığı kelimenin arkadaşları tarafından tekrar tekrar taklit edilmesi |
| Sosyal zorbalık | Oyuna almama, gruptan dışlama, söylenti yayma, diğer çocukları ona karşı yönlendirme | “Onu alırsak geç kalırız” denilerek grup çalışmasının dışında bırakılması |
| Fiziksel zorbalık | İtme, vurma, eşyalara zarar verme, fiziksel olarak rahatsız etme | Defterinin yırtılması, kaleminin saklanması, sırasının itilmesi |
| Siber zorbalık | Mesajla, sosyal medyada ya da oyun ortamında küçük düşürme | Sesli okurken çekilen bir videonun ya da hatalı yazısının sınıfın mesaj grubunda paylaşılması |
Araştırmalar, özel gereksinimi olan öğrencilerin en çok sözel ve duygusal zorbalığa maruz kaldığını gösteriyor. Sarı ve Pürsün’ün (2019) kaynaştırma sınıflarında yaptığı çalışmada öğretmenler, bu öğrencilerin en sık oyunlara alınmama, dışlanma, alay ve taklitle karşılaştığını belirtmiştir. Fiziksel zorbalık daha seyrek görülmüştür. Özkan, Nuri ve Bağlama (2023) da öğretmen görüşlerinde sözel zorbalığın ilk sırada yer aldığını aktarır.

Akran Zorbalığına Uğrayan Çocuk Nasıl Anlaşılır?
Akran zorbalığına uğrayan çocuk yaşadıklarını her zaman kelimelerle anlatamaz. Bu nedenle ailenin elindeki en güçlü araç, çocuğun davranışlarındaki değişimi fark etmektir. Önce çocuğun neden sessiz kalabildiğini anlamak, işaretleri doğru okumayı kolaylaştırır.
Akran Zorbalığına Uğrayan Çocuk Neden Anlatmaz?
Çocukların sessiz kalmasının birkaç nedeni olabilir. Öğrenme güçlüğü olan çocuklarda bu nedenler çoğu zaman birbirine eklenir:
- Utanç: Alay edilen konu, çocuğun zaten zorlandığı ve gizlemeye çalıştığı bir beceridir. Okuma güçlüğü çeken çocukların neler hissettiğini anlattığımız yazıda bu utancın sınıftaki karşılığını ayrıntılı ele aldık.
- “Hak ettim” düşüncesi: “Ben yavaş okuyorum, o yüzden gülüyorlar” diyerek olanı normal sayabilir.
- Kendini ifade etmekte zorlanma: Olayı sıraya koyup anlatmak, bazı çocuklar için başlı başına zor bir iştir.
- Durumun kötüleşeceği korkusu: Anlatırsa zorbalığın artacağından endişe eder.
- Fark etmeme: Bazı çocuklar yapılanın şaka olmadığını, kendisine yönelik bir davranış olduğunu geç anlar.
Özkan, Nuri ve Bağlama (2023), özel eğitim gerektiren öğrencilerin zorbalığı öğretmene ve okul yönetimine bildirmekte zorlanabildiğini vurgular. Olaylara tanık olan arkadaşlar da aynı şeyi yaşamaktan korktukları için sessiz kalabilir. Ailenin davranış değişikliklerini fark etmesi ise zaman alabilir.
Evde Dikkat Edilmesi Gereken İşaretler
Akran zorbalığına uğrayan çocuk evde genellikle tek bir işaret değil, birkaç değişikliği birlikte gösterir. Aşağıdaki işaretlerden birkaçı bir arada görülüyorsa ve birkaç hafta sürüyorsa, çocuğun okulda neler yaşadığını anlamaya çalışmak önemlidir:
- Okula gitmek istememe ya da okul sabahları yoğun huzursuzluk
- Daha önce sevdiği arkadaşlarından uzaklaşma, doğum günü ve oyun davetlerinin azalması
- Kendisi hakkında olumsuz ifadeler kullanma: “Ben aptalım”, “Kimse beni sevmiyor”
- Derslere ve ödevlere karşı belirgin isteksizlik ya da artan ders çalışma kaygısı
- Başarısız olmaktan aşırı korkma
- Okuldan dönünce içine kapanma ya da öfke patlamaları
- Sık sık karın ağrısı, baş ağrısı gibi yakınmalar, özellikle pazar akşamları ve okul sabahları
- Eşyalarının kaybolması, defterlerinin yırtık ya da karalanmış gelmesi
- Uyku düzeninde ya da iştahta değişiklik
- Telefona bakarken gerginleşme, mesaj gelince ekranı saklama
- Teneffüsü ve yemek saatini anlatmaktan kaçınma
- Okula giden yolu ya da servisi değiştirmek isteme
Unutmayın: Bu işaretlerin hiçbiri tek başına zorbalık yaşandığını kanıtlamaz. Ancak birden fazla işaret bir arada görülüyorsa ve davranış değişikliği devam ediyorsa, çocuğun yaşadığı süreci anlamak için harekete geçmek gerekir.
Zorlanma mı, Zorbalık mı? Akademik İşaretleri Ayırt Etmek
Öğrenme güçlüğü olan bir çocukta derslerden kaçınma zaten görülebilir. Bu yüzden aileler “Bu, öğrenme güçlüğünden mi kaynaklanıyor, yoksa okulda başka bir şey mi oluyor?” sorusunda zorlanır. Aşağıdaki karşılaştırma bir başlangıç noktası sunar.
| Gözlem | Daha çok öğrenme güçlüğüne bağlı zorlanmayı düşündürür | Akran zorbalığını da düşündürür |
|---|---|---|
| Değişimin zamanı | Uzun süredir benzer düzeyde süren bir tablo | Belirli bir dönemden sonra ortaya çıkan ani değişim |
| Kaçındığı şey | Belirli bir beceri: okuma, yazma ya da işlem | Belirli yerler ve kişiler: teneffüs, servis, bir grup arkadaş |
| Evde çalışırken | Evde de zorlanır ama güvenli ortamda denemeye devam eder | Evde daha rahat çalışır, okulda donup kalır |
| Kullandığı cümleler | “Bu çok zor”, “Yapamıyorum” | “Bana gülüyorlar”, “Okula gitmeyeceğim”, “Herkes benden nefret ediyor” |
| Bedensel yakınmalar | Ödev saatinde yorgunluk | Okul sabahlarında karın ve baş ağrısı, tatilde azalma |
İki durum çoğu zaman iç içe geçer. Akran zorbalığına uğrayan çocuk, zaten zorlandığı derslerden daha da uzaklaşabilir. Bu nedenle tabloyu bir tanı aracı olarak değil, çocukla konuşmaya ve öğretmene doğru soruları sormaya yardım eden bir rehber olarak kullanın. Uzun süreli akademik zorlanma için okul başarısızlığının arkasındaki nedenleri anlatan yazımız da yol gösterebilir.
Sohbeti açmak için sorular
“Okulda sana zorbalık yapan var mı?” sorusu, akran zorbalığına uğrayan çocuk için cevaplaması en zor sorudur ve çoğu zaman kısa bir “Yok” ile sonuçlanır. Günlük ve somut sorular daha fazla bilgi verir:
- Bugün teneffüste kiminle vakit geçirdin?
- Sınıfta yüksek sesle okurken neler oluyor?
- Okulda kendini en rahat hissettiğin yer neresi? En az rahat ettiğin yer neresi?
- Grup çalışmalarında kimlerle eşleşiyorsun, bunu kim seçiyor?
- Sınıfın mesaj grubunda ya da oyunda neler konuşuluyor?
- Okulda seni üzen bir şey olsa ilk kime söylersin?
Akran Zorbalığı Öğrenme Sürecini Nasıl Etkiler?
Öğrenme güçlüğü olan bir çocuk için akademik süreç zaten sabır, tekrar ve uygun öğretim yöntemleri gerektirir. Bu sürece akran zorbalığı eklendiğinde çocuğun öğrenmeye ayırabileceği duygusal ve zihinsel enerji azalır. Korku içindeki bir zihin, yeni bilgiyi işlemek yerine kendini korumaya odaklanır.
Örneğin sınıfta yanlış okumaktan korkan bir çocuk söz almak istemeyebilir. Arkadaşlarının alay edeceğini düşünen bir öğrenci, bildiği sorulara bile cevap vermekten kaçınabilir. Yazısının beğenilmeyeceğini düşünen bir çocuk ise yazılı etkinliklere katılmak istemeyebilir.
Akran zorbalığına uğrayan çocuk için zamanla şu sonuçlar ortaya çıkabilir:
- Akademik özgüvenin azalması: Çocuk zorlandığı alanları kişisel bir yetersizlik olarak görmeye başlar. Bu süreç çocuklarda özgüven kaybı ile sonuçlanabilir.
- Öğrenme motivasyonunun düşmesi: Okul, yeni şeyler öğrenilen bir yer olmaktan çıkıp hata yapmaktan korkulan bir yere dönüşür.
- Sosyal ilişkilerden uzaklaşma: Çocuk arkadaşlık kurmaktan çekinir ve kendini yalnız hisseder.
- Kaygının artması: Söz alma, tahtaya kalkma ya da sesli okuma gibi etkinlikler yoğun kaygı yaratır. Bu tablo zamanla okuma kaygısına dönüşebilir.
Sınıfta Yanlış Okunabilen Davranışlar
Akran zorbalığına uğrayan çocuk sınıfta bazen yanlış anlaşılır. Çocuk “ilgisiz” ya da “tembel” olarak etiketlenirse hem zorbalık görünmez kalır hem de çocuk ikinci kez haksızlığa uğrar.
| Sınıfta görülen davranış | Kolayca yapılan yorum | Altında olabilecek durum |
|---|---|---|
| Söz almıyor, parmak kaldırmıyor | İlgisiz, derse katılmıyor | Yanlış cevap verirse gülünmekten korkuyor |
| Sesli okumayı reddediyor | İnatçı, söz dinlemiyor | Okurken taklit ediliyor |
| Ödevini yarım bırakıyor | Tembel, sorumsuz | Okulda yaşadıklarını düşünmekten odaklanamıyor |
| Teneffüste sınıfta kalmak istiyor | Utangaç, içine kapanık | Bahçede dışlanıyor ya da itiliyor |
| Derste dalıp gidiyor | Dikkatsiz | Bir sonraki teneffüste olacakları düşünüyor |
| Ani öfke patlamaları yaşıyor | Uyumsuz, saldırgan | Uzun süredir biriken baskıya tepki veriyor |
Bu davranışların arkasındaki nedeni anlamak için öğrenme güçlüğü mü, tembellik mi sorusunu ele aldığımız yazıya göz atabilirsiniz. Derste odaklanmayla ilgili işaretler için derste dalıp gitme yazımız da ek bir bakış sunar.
Çocuğunuzun okulda neler yaşadığını birlikte anlamlandıralım
Öğrenme güçlüğü olan çocuğunuzun akademik ihtiyaçlarını değerlendiriyor, okul sürecinde size yol gösteriyoruz. Kısa bir form doldurun, uzmanlarımız sizinle iletişime geçsin.
Çocuğum Okulda Zorbalığa Uğruyor: Ne Yapmalıyım?
Çocuğunuzun akran zorbalığı yaşadığını öğrendiğinizde öfke, üzüntü ve çaresizlik bir arada hissedilebilir. Bu duygular çok doğaldır. Ancak akran zorbalığına uğrayan çocuk için ilk ihtiyaç, karşısında sakin ve güven veren bir yetişkin görmektir. Aşağıdaki adımlar süreci düzenli ilerletmenize yardım eder.
1. Sakin Kalın ve Yargılamadan Dinleyin
Çocuğunuz anlatmaya başladığında sözünü kesmeden dinleyin. Ayrıntıları hemen sorgulamak yerine önce duygusunu kabul edin. Kullandığınız ilk cümleler, çocuğun bir sonraki sefer size gelip gelmeyeceğini belirler.
| Söylememeye çalışın | Bunun yerine şunu deneyin |
|---|---|
| “Sen ne yaptın da sana böyle davrandılar?” | “Bana ne olduğunu anlatmak ister misin?” |
| “Takma kafana, şakadır.” | “Bu seni çok üzmüş. Anlattığın için teşekkür ederim.” |
| “Sen de ona vur.” | “Kendini güvende hissetmen için birlikte bir plan yapalım.” |
| “Neden bana daha önce söylemedin?” | “Şimdi bilmem çok iyi oldu. Bundan sonra bu konuda birlikteyiz.” |
| “Yarın okula gidip hepsine haddini bildireceğim.” | “Öğretmeninle konuşacağım ve konuşmadan seni haberdar edeceğim.” |
Suçlamadan konuşmanın evdeki başka karşılıkları için okuma saatinde zedelenen aile içi iletişimi ele aldığımız yazıdaki ben dili önerileri de işinize yarayabilir.
2. Yaşadıklarının Onun Suçu Olmadığını Açıklayın
Çocuğunuzun okumada zorlanması, yanlış okuması ya da bir soruyu geç çözmesi alay edilmesini haklı çıkarmaz. Akran zorbalığına uğrayan çocuk, özellikle öğrenme güçlüğü varsa, olanları kendi eksikliğine bağlamaya daha yatkın olabilir. Bu yüzden bu mesajı açıkça ve tekrar tekrar vermek gerekir.
Çocuğunuza söyleyebileceğiniz cümle: “Herkesin kolay yaptığı ve zorlandığı şeyler vardır. Senin okuma hızın, sana kötü davranılması için bir neden değildir. Böyle davranan kişi hata yapıyor, sen değil.”
Herkesin farklı alanlarda güçlü ve gelişime açık yönleri olduğunu somut örneklerle anlatın. Çocuğunuzun güçlü yönlerini görünür kılmak, zorbalığın zedelediği özgüveni onarmanın bir parçasıdır. Disleksiye sahip ünlülerin hikayeleri de farklı öğrenmenin başarıya engel olmadığını göstermek için iyi bir başlangıç olabilir.
3. Olayları Tarih ve Ayrıntıyla Not Edin
Okulla görüşmeye gitmeden önce yaşananları yazılı hale getirmek, konuşmayı somut kılar. Duygular yerine olaylar üzerinden konuşmak, okulun harekete geçmesini kolaylaştırır.
| Not edilecek bilgi | Örnek |
|---|---|
| Gün ve saat | Salı, ikinci teneffüs |
| Yer | Okul bahçesi, kantinin önü |
| Ne oldu? | Sesli okuma sırasındaki hataları taklit edildi, lakapla seslenildi |
| Kimler vardı? | Aynı sınıftan üç öğrenci, olayı gören iki arkadaş |
| Kaçıncı kez? | Bu hafta üçüncü kez |
| Çocuğun tepkisi | Sınıfa dönmek istemedi, öğretmene söyleyemedi |
| Kanıt | Varsa mesajların ekran görüntüsü, yırtılan defter |
Dijital ortamda yaşanan zorbalıkta mesajları silmeden önce ekran görüntüsü alın. Çocuğunuzdan da kendisini rahatsız eden mesajlara cevap vermemesini ve bunları size göstermesini isteyin. Düzenli tutulan notlar, akran zorbalığına uğrayan çocuk için yaşadıklarının ciddiye alındığının da somut bir göstergesidir.
4. Okulla İş Birliği Kurun
Akran zorbalığı okulda yaşanır ve en etkili şekilde yine okulda durdurulabilir. Sınıf öğretmeni, okul rehberlik servisi ve gerektiğinde okul yönetimiyle görüşün. Yaşanan olayların somut örneklerle ele alınmasını, çocuğunuzun güvenliğinin sağlanmasını ve sürecin takip edilmesini isteyin.
Milli Eğitim Bakanlığının 2024 yılında yayımladığı “Okullarda Şiddetin Önlenmesi” konulu genelge, akran zorbalığı ve siber zorbalık dahil her türlü şiddete karşı okullara görevler verir. Genelgeye göre rehberlik servisleri öğrenci, öğretmen ve velilere yönelik farkındalık çalışmaları yürütür, zorbalığa uğrayan ve zorbalık yapan öğrencilere psikososyal destek sağlanır. Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin akranlarıyla sosyal uyumunun artırılması da genelgenin hedefleri arasındadır (MEB, 2024).
Görüşmede, akran zorbalığına uğrayan çocuk için okuldan şu önlemleri isteyebilirsiniz:
- Teneffüs, yemekhane ve servis gibi denetimin az olduğu alanlarda gözetimin artırılması
- Çocuğunuzun sorun yaşadığında hemen gidebileceği, güvendiği bir yetişkinin belirlenmesi
- Sesli okuma ve tahtaya kalkma gibi etkinliklerde geçici düzenlemeler yapılması
- Grup çalışmalarında çocuğunuzun güçlü olduğu bir rolde yer alması
- Sınıf genelinde farklılıklara saygı ve empati üzerine rehberlik çalışması yapılması
- Birkaç hafta sonra kısa bir takip görüşmesi planlanması
Zorbalık yapan çocuğun ailesiyle doğrudan iletişime geçmek çoğu zaman durumu çözmek yerine büyütür. Bu iletişimi okul aracılığıyla kurmak, tüm çocukların korunması açısından daha güvenlidir.
Araştırmalar okulun rolünün belirleyici olduğunu gösteriyor. Sarı ve Pürsün’ün (2019) görüştüğü kaynaştırma öğrencileri, zorbalık yaşadıklarında bunu öğretmenlerine anlattıklarını ve onları güvenilir kişiler olarak gördüklerini ifade etmiştir. Cincioğlu ve Kurt’un (2024) çalışmasında öğretmenler en çok sınıf rehberlik çalışmalarına, kaynaştırma öğrencisini grup çalışmalarına dahil etmeye ve velilerle görüşmeye başvurduklarını belirtmiştir. Aynı öğretmenler bu konuda daha fazla eğitime ve zamana ihtiyaç duyduklarını da dile getirmiştir.
Bu nedenle ailenin düzenli ve iş birliğine açık iletişimi, okulun sürece daha etkili katılmasını sağlar. Öğretmeni karşı taraf olarak değil, çocuğunuzun güvenliği için aynı hedefe çalışan bir ortak olarak görmek görüşmeleri kolaylaştırır.

5. Sosyal Becerilerini Destekleyin
Çocuğunuzla hayır diyebilme, yardım isteme, duygularını ifade etme ve sağlıklı arkadaşlık kurma üzerine çalışabilirsiniz. Rol oynama etkinlikleri bu becerileri geliştirmek için yararlıdır. Evde kısa canlandırmalarla zor anları önceden prova etmek, çocuğun o anda donup kalma olasılığını azaltır.
| Karşılaşabileceği durum | Kısa ve sakin bir cevap | Sonraki adım |
|---|---|---|
| “Ne kadar yavaş okuyorsun!” | “Kendi hızımda okuyorum.” | Uzaklaşmak, tekrar ederse öğretmene söylemek |
| “Seni grubumuza almıyoruz.” | “Tamam, başka bir gruba katılırım.” | Grup düzenlemesi için öğretmenden yardım istemek |
| Okuyuşunun taklit edilmesi | “Bu hoşuma gitmiyor, dur.” | Tekrar ederse güvendiği yetişkine gitmek |
| Defterinin elinden alınması | “Defterimi geri ver.” | Kavgaya girmeden bir yetişkinden yardım istemek |
| Mesaj grubunda küçük düşürücü bir paylaşım | Cevap vermemek | Ekran görüntüsü alıp aileye göstermek |
Önemli bir hatırlatma: Bu cümleler çocuğun kendini daha güçlü hissetmesine yardım eder, ancak zorbalığı durdurma sorumluluğu çocuğa değil yetişkinlere aittir. Çocuğunuza “Kendini sen savunmalısın” mesajı vermek yerine, yardım istemenin de bir güç olduğunu anlatın.
Akran zorbalığına uğrayan çocuk için okul dışındaki ortamlar da önemlidir. Spor, müzik, resim ya da izcilik gibi ilgi duyduğu bir alanda farklı arkadaş grupları edinmek, okulda yaşanan dışlanmanın etkisini hafifletir. Kendini başarılı hissettiği bir ortam, çocuğa “Ben bir şeyleri iyi yapabiliyorum” duygusunu geri verir.
6. Gerektiğinde Profesyonel Destek Alın
Zorbalık nedeniyle çocuğunuzun özgüveninde, okul motivasyonunda ya da duygusal durumunda belirgin değişimler varsa psikolojik destek almayı değerlendirin. Uyku ve iştahta uzun süren değişiklikler, okula gitmeyi tamamen reddetme ya da sürekli umutsuz cümleler kurma, bir uzmanla görüşmenin zamanının geldiğini gösterir. Çocuğunuz kendine zarar vermekten söz ediyorsa vakit kaybetmeden bir çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanına başvurun.
Öğrenme güçlüğü açısından da çocuğun ihtiyaçlarına uygun bir değerlendirme ve eğitim desteği planlanmalıdır. Akademik destek ile duygusal desteğin birlikte yürümesi, çocuğun hem derslerde hem de arkadaş ilişkilerinde yeniden güç kazanmasını kolaylaştırır.
Öğrenme Güçlüğü Olan Çocuğa Nasıl Bir Eğitim Desteği Sunulmalı?
Öğrenme güçlüğü olan çocuklarda yalnızca eksik görülen alanlara odaklanmak yeterli değildir. Çocuğun güçlü yönlerini keşfetmek, öğrenme hızına uygun ilerlemek ve başarı duygusunu yeniden kazanmasını sağlamak gerekir. Akran zorbalığına uğrayan çocuk için bu son nokta daha da önemlidir.
Bu noktada bireysel farklılıkları dikkate alan, sistemli ve bilimsel temelli eğitim programları önem kazanır. Örneğin okuma güçlüğü yaşayan bir çocukla ses farkındalığı, heceleme, kelime tanıma, okuma akıcılığı ve okuduğunu anlama becerileri üzerinde çalışılabilir.
Yazmada zorlanan, yani yazma güçlüğü (disgrafi) yaşayan çocuklarda yazılı anlatım, planlama ve yazım becerileri desteklenebilir. Sayılar ve işlemlerde zorlanan çocuklar için ise matematik öğrenme güçlüğü (diskalkuli) alanına özgü bir çalışma planı gerekir.
Akademik Destek ile Duygusal Güvenlik Birlikte Yürümeli
Eğitim desteği yalnızca akademik kazanımlarla sınırlı kalmamalıdır. Çocuğun kendine güvenmesi, hata yapmaktan korkmaması, duygularını ifade edebilmesi ve sosyal ilişkilerinde kendini güvende hissetmesi de sürecin önemli parçalarıdır. Zorbalık yaşamış bir çocukla çalışırken şu noktalar fark yaratır:
- Hata yapmanın güvenli olduğu, kimsenin gülmediği bire bir çalışma ortamı
- Kısa ve başarıyla biten görevlerle başlamak
- İlerlemeyi arkadaşlarıyla değil, çocuğun kendi önceki performansıyla karşılaştıran bir gelişim takibi
- Sınıfta zorlandığı etkinliklere, örneğin sesli okumaya, birebir derslerde önceden hazırlanmak
- Kazanılan becerileri sınıfta görünür kılmak için öğretmenle iş birliği yapmak
Cincioğlu ve Kurt’un (2024) çalışmasında öğretmenlerin en sık kullandığı yöntemlerden biri, kaynaştırma öğrencisini grup çalışmalarına dahil etmektir. Çocuğun grupta güçlü olduğu bir rolü üstlenmesi, örneğin çizim yapması, afişi tasarlaması ya da malzemeleri düzenlemesi, hem katkısını görünür kılar hem de dışlanma riskini azaltır.

Eğitim Evde olarak her çocuğun öğrenme sürecinin farklı olduğuna inanıyoruz. Bu nedenle çocukların ihtiyaçlarını anlamayı, güçlü yönlerini desteklemeyi ve gelişimlerini adım adım takip etmeyi önemsiyoruz. Bireysel eğitim programımız ve akademik destek programımız, akademik desteği çocuğun duygusal ihtiyaçlarıyla birlikte ele alır. Programın yapısını öğrenme güçlüğü destek programı yazımızda ayrıntılı anlattık.
Çocuğunuzun Başarısını Arkadaşlarının Performansıyla Ölçmeyin
Öğrenme güçlüğü olan bir çocuk, yalnızca okumayı daha yavaş öğrendiği ya da yazarken daha fazla zamana ihtiyaç duyduğu için kendini başarısız hissetmemelidir. Akran zorbalığı ise bu duyguyu derinleştirebilen ve çocuğun okul yaşamını olumsuz etkileyebilen önemli bir sorundur.
Unutmayın: Her çocuk aynı hızda öğrenmez. Önemli olan çocuğun arkadaşlarından ne kadar geride olduğu değil, kendi gelişiminde hangi adımları attığıdır.
Akran zorbalığına uğrayan çocuk için en güçlü koruyucu etken, ona inanan ve onu dinleyen yetişkinlerdir. Çocuğunuzun okulda yaşadığı sosyal güçlükleri fark etmek, onu dinlemek ve ihtiyaç duyduğu desteği sağlamak gelişim yolculuğunda atabileceğiniz en değerli adımlardan biridir. Genel bir çerçeve için öğrenme güçlüğü olan çocuğa nasıl davranılmalı rehberimize de göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Akran zorbalığına uğrayan çocuk nasıl anlaşılır?
Akran zorbalığına uğrayan çocuk çoğu zaman yaşadıklarını doğrudan anlatmaz. Okula gitmek istememe, okul sabahları karın ve baş ağrısı, eşyalarının kaybolması ya da zarar görmesi, arkadaşlarından uzaklaşma, kendisi hakkında olumsuz cümleler kurma ve okuldan dönünce içine kapanma sık görülen işaretlerdir. Bu işaretlerden birkaçı birkaç hafta boyunca bir arada görülüyorsa çocukla sakin bir ortamda konuşmak ve öğretmenle iletişime geçmek gerekir.
Çocuğum okulda zorbalığa uğruyor, ne yapmalıyım?
Önce sakin kalın ve çocuğunuzu yargılamadan dinleyin. Yaşadıklarının onun suçu olmadığını açıkça söyleyin. Olayları gün, yer ve kişilerle not edin, ardından sınıf öğretmeni ve okul rehberlik servisiyle görüşün. Okuldan çocuğunuzun güvenliği için somut önlemler isteyin, birkaç hafta sonra bir takip görüşmesi planlayın ve duygusal durumunda belirgin bir değişim varsa bir uzmandan destek alın.
Öğrenme güçlüğü olan çocuklar neden zorbalığa daha açık olabilir?
Sesli okumada takılmak, yavaş yazmak ya da işlemleri geç yapmak gibi farklılıklar sınıfta herkesin gözü önünde yaşanır. Bazı çocuklar ayrıca kendini ifade etmekte ve hızlı akan sohbetlere katılmakta zorlanabilir. Bu durumlar çocuğu alay ve dışlanma için daha görünür bir hedef haline getirebilir. Ancak zorbalığın sorumlusu her zaman zorbalığı yapan taraftır, çocuğun öğrenme farklılığı değil.
Zorbalık yapan çocuğun ailesiyle doğrudan konuşmalı mıyım?
Çoğu durumda önerilmez. Doğrudan yüzleşme gerginliği artırabilir ve çocuğunuz için okulda yeni sorunlar doğurabilir. Bu iletişimi okul yönetimi ve rehberlik servisi aracılığıyla kurmak daha güvenlidir. Okul, iki tarafı da dinleyerek tüm çocukları koruyan bir süreç yürütebilir.
Öğrenme güçlüğü olan çocuk da zorbalık yapabilir mi?
Evet. Araştırmalar, özel gereksinimi olan bazı öğrencilerin zaman zaman zorbalık yapan tarafta da yer alabildiğini gösteriyor. Uzun süre alay edilen bir çocuk, biriken öfkesini başka çocuklara yöneltebilir. Bu durumda da çocuğu etiketlemek yerine davranışın nedenini anlamak, okulla birlikte tutarlı sınırlar koymak ve duygularını ifade etmenin yollarını öğretmek gerekir.
Okulda akran zorbalığının bir yaptırımı var mı?
Evet. 15 Kasım 2022 tarihli yönetmelik değişikliğiyle ortaöğretim kurumlarında akran zorbalığı ve siber zorbalık disiplin maddeleri arasına alındı. Milli Eğitim Bakanlığının 2024 yılında yayımladığı genelge de tüm okullarda zorbalığın önlenmesi, farkındalık çalışmaları ve psikososyal destek için görevler tanımlar. Hangi önlemin uygulanacağına okul yönetimi karar verir, bu nedenle yaşananları yazılı olarak bildirmek önemlidir.
Kaynaklar
- Akın, M. ve İlker, Ö. (2025). Özel öğrenme güçlüğünde sosyal duygusal öğrenme becerilerinin akran zorbalığına maruz kalmadaki rolü. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 147-173. DergiPark
- Aydemir, T. (2024). Özgül öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin sosyal becerilerinin ve problem davranışlarının akran zorbalığına maruz kalmalarında rolünün incelenmesi. Journal of International Management, Educational and Economics Perspectives, 12(1), 77-90. DergiPark (PDF)
- Cincioğlu, Ş. ve Kurt, Ö. (2024). Öğretmenlerin kaynaştırma öğrencilerine yönelik akran zorbalığını önleme ve müdahale stratejilerinin incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 14(3), 1880-1895. DergiPark (PDF)
- Milli Eğitim Bakanlığı (2024). Okullarda şiddetin önlenmesi konulu genelge yayımlandı. meb.gov.tr
- Özkan, İ., Nuri, C. ve Bağlama, B. (2023). Özel eğitim gerektiren bireylerde akran zorbalığının öğretmen görüşlerine göre belirlenmesi (KKTC örneği). Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 7(4), 1064-1086. DergiPark (PDF)
- Resmi Gazete (2022). Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. 15 Kasım 2022, Sayı: 32014.
- Sarı, H. ve Pürsün, T. (2019). Kaynaştırma sınıflarında akran zorbalığının öğretmen ve öğrenci görüşleri açısından incelenmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 19(44), 731-768. DergiPark (PDF)
Eğitim Evde Hakkında
Eğitim Evde, disleksi, disgrafi ve diskalkuli gibi öğrenme farklılıkları olan çocuklara bireysel eğitim desteği sunar. Programlarımız, çocuğun güçlü yönlerinden yola çıkarak okuma, yazma ve matematik becerilerini adım adım geliştirmeyi hedefler. Ailelerle düzenli iletişim kurar, gelişimi ölçülebilir hedeflerle izleriz. Ekibimizi ve yaklaşımımızı tanımak için hakkımızda sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Çocuğunuzun ihtiyaçlarını birlikte değerlendirelim
Okulda zorlanan çocuğunuz için akademik ve duygusal ihtiyaçları birlikte ele alan bir yol haritası oluşturalım. Sorularınız için bize her zaman ulaşabilirsiniz.
Bu yazı, öğrenme güçlüğü olan çocukların okulda yaşayabileceği akran zorbalığını ailelerin ve öğretmenlerin fark etmesine, çocuğa doğru desteği verebilmesine yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır. Yazıdaki bilgiler uzman değerlendirmesinin yerini tutmaz.
